| المال و البنون زينتة الحيوة الدنياوالباقيات الصالحات خير عند ربك ثوابا و خير املا (( أ يه 46 سوره كهف )) |
| مال و فرزندان زينت زندگانى دنياست ولكن اعمال و بازمانده هاى صالح كه تا قيامت باقى است ، نزد پروردگاربسى بهتروعاقبت وپاداش آن نيكوتراست . |
| ميل به جاودانه زيستن همواره انسان ها را تشويق كرده تا در كنار كار و تلاش مستمر خود، به ايجاد و بناى كارهاى يادگارى بپردازند كه در حيات آنها و همچنين پس از فوتشان ، منشاء خير و منبع بركات گردند و براى جامعه مفيد باشند . روح نوعـــدوستى و انديشه اجتماعى و همكــارى متقابل ، و فكر زندگي گروهى، ريشه چـنين تفكر و عملى را ميسازد با وجود ساير دشـواريهاى موجود در اجتماع ،كارهايى ميكند كه بخشى از ان براى ديگران سودمند باشد. در بين ملل قديم و از روزهاى اول زندگي گروهى انسان به همكارى و يارى همنوع خـود نيازمنــد بود و زمانيكه در تامين امنيت و رفع مشكل اقتصادى و اجتماعى محتاج به همكار شد،اين روحيه قوت گرفت . اديان الهى با الهام از منبع وحى در جهت هدايت جامعه هاى بشرى وتشويقشـــان براى كـــمك به همنوعان خود، نقش اصـــلى داشـــــت و بسيارى از مردم با تأسى به ارزش هاو پيام هاى اديان ، خود را در مسايل اجتماعى شريك دانستند، تا حدىكه بعضى تا سر حد ايثار و فداكارى پيش رفتند. |
| يكى از مصداق هاى بارز، و نمونه هاى زنده و روشن اين نوعدوستى و همكارى اجتماعى را وقف دانسته اندكه در بين اديان ديگر نيز به نوعى ديده ميشود، ولى به ترتيبي كه در دين اسلام و در فقه آن ، همواره به عنوان بحثى مهم اورده اند ويژگيهاى منحصر به فردى دارد. و تبيين نهاد وقف به عــنوان شخصيتى حقوقى از جمله ابتكارهاى فقهاى اسلام ميباشد. با مرور و بررسى تاريخ ايران بعد از اسلام ، ملاحظه ميكنيم كه مردم ا ين مرز و بوم ، با الهام از ديدگاه هاى فقهي وقف ، كه همين فقيهان تأ سيس كردند در امور مختلف جامعه ا يفاى وظيفه سودمند داشتند. به ا ين ترتيب |
| 1-مسجد و حسينيه ها، اولين آ ثار ساختمانى وقف اندكه از نظر قدمت و نوع معمارى وكيفيت بنا ارزش تاريخى ويژه دارند |
| 2-آ ب انبارها و كاريزهاى وقفى در تاريخ اجتماعى و كشاورزى ايران ، و حيات ، اسكان ، و اداره زندگى و در تمدن كشاورزى ايران نقشى شايان توجه داشتند. |
| 3-برخى ازكتابخانه ها و كتابهاى مختلف علمى و دينى و فرهنگي كه منبع عظيم و ارزشمند تغذيه فكرى بشرند ، و در رديف مناسب ترين موقوفه ها در تاريخ كشورهاى اسلامى ثبت شده اند. |
| 4-مدرسه هاى علوم د يني كه پشتوانه هاى ارزشمند دين باوري اند، از بركت موقوفه ها ،ايجاد شدند و نقش هاى تعيين كننده و پايه اى داشته و دارند. |
| 5-رمانگاه ها و مراكز درماني موقوفه ، براى مداوا و درمان نيازمندان در هر عصر و زمان ، به نوبه خود در رفع ا ين مشكل نقش مثبتى بازى كردند. |
| 6-مراكز آ موزشي و شبانه روزى هاى وقفي، كه جهت اسكان دانش آموزان بي بضاعت و سرپرست ، ا يجاد شد در نوع خود منشأ خدمت هاى مطلوب بوده و هستند. |
| 7-موقوفه هايي كه براى احياى شعائر مذهبى و برگزارى ا ين مجالس و مراسم توسط بانيان خير و علاقه مندان به وجود آمد ، در جريان رشد و بالندگى نهضت هاى اسلامي و حركت هاى سياسى در تاريخ مثبت و سازنده بودند. |
| با ذكر دهها عنوان ديگرى كه در رديف موقوفه ها قرار دارند مسلم ميشود كه موقوفات بخشي از ثروت ها و تواناييهاى اقتصادى جامعه هستند و ا ين امكان در تأمين نيازهاى جامعه و رفع موانع و نارسايي هاى اجتماعى نقــــــش مؤثرى به عهده دارند. و به دليل همين تواناييها و نقش آفرينيهاى مثبتي كه داشته اند، هميشه مورد توجه حكام و سلاطين بوده اند كه برخى از آنان بخشى از موقوفه ها را كه در راستاى هدف هايشان نبود از بين بردند و بعضى ديگر هم در تقويت موقوفه ها نهايت تلاش خود را معــــمول داشتند. (مي گويند وقتى نادرشاه تاج بر سر گذارد به بهانه اينكه قشون و لشكريان نياز به آذوقه دارند دستور دادكه كليه موقوفه ها خالصه دولت شوند . يا در قرن هفتم هجرى در كرمان 5/5 دانگ از ارضى و املاك وقف بودكه توسط حاكم وقت ، هوقفنامهها را با آب شستند و آ ثار آنها را از بين بردند. و موارد متعدد ديگري هم در تاريخ داريم كه در حوصله اين بحث نيست. براى هدايت و سازماندهى اين آثار ارزشمند اجتماعى، كه پشتوانه مناسبى براى برنامه ريزى اجتماعى اقتصادى ميباشد نياز به يك تشكيلات متناسب دارد، تا با قانونهاى مطلوب و كارآمد اين رسالت بزرگ را كه عبارت از اداره بهينه امور موقوفهها و نظارت بر اداره آنها ميباشد عهده دار گردد و از طرفى چون ملاك اداره امور وقضاوت موقوفه ها هميشه روحانيون بودند و در بعضى از دوره ها در اثر توجه و عنايت سلطان عصر، مامور و يا نماينده اى، جهت رسيدگى به موقوفه ها تعيين ميشد، لذا اولين قانون مدون براى اداره موقوفه ها همچـــــــــون ساير برنامه هاى كشور به سال 1289 ه. ش بر ميگردد و از آن پس در دوره هاى مختلف دگرگونيها و تحــــــــول هايى در قوانين به وجود آمد و چون وقف و ايقاف كشور سابقه ديرينه دارد همواره به عنوان آثــــــــارى مستحكم و پشتوانه اى عظيم مطرحند، تحول هاى اساسى پس از پيروزى انقلاب اسلامى، درقانون هــــا به وجود امد. در بررسيهايي كه صورت گرفت اين نتيجه حاصل شد تا اگر توفيق پيدا كنيم و با نگرش بر بحث هاى نظرى و مبانى فقهى و همچنين جمع آورى قانون هاى موضوعه و تجربه هاى حاصــــله در طول سالهاى گذشته پيرامون تحولهاى انجام شده در قوانين تحقيقى به عمل آوريم و راهكارهاى احتمالى براى اصلاح قانونها جويا شويم شــايد كار ضرورى و مهمى باشد و بتواند در نحوه اداره موقوفه ها، تاثير مناسبى بگذارد و براى ايجاد بستر و زمينهاى مطلوب جهت هدايت و ترغيب علاقه مندان به امر وقف نيـــز مفيد افتد و در عين حال يادگارهاى ماندگار و آثار ارزشمند گذشتگان را نيز حفظ كند و در استفاده بهينه از انها براى اجراى نيت واقفان نيز گامهاى بلندترى برداشته شود . |
